رضا کربلایی
شدت مصرف انرژی در ایران نگران کننده است.شاخص شدت انرژي عبارت است از انرژي مورد نياز براي توليد مقدار معيني از كالاها و خدمات. شدت انرژي برحسب عرضه انرژي اوليه و يا مصرف نهايي انرژي محاسبه مي شود و اين شاخص معمولاً درسطح كلان مورد استفاده قرار گرفته و درجه بهينگي استفاده از انرژي در يك كشور را نشان مي دهد.. براساس ترازنامه انرژی سال 1385 ، شدت انرژی در ایران پنج برابر متوسط جهانی است .به عبارت دیگر برای ایجاد یک میلیون دلار درآمد ناخالص در ایران 900 تن معادل نفت خام انرژی مصرف می شود در حالی که میزان مصرف انرژی در خاورمیانه برای تولید یک میلیون دلار درآمد ناخالص ، حدود 1/361 تن معادل نفت خام است. مقایسه شدت مصرف انرژی ایران با کشورهای مختلف در سال 1385 حکایت از آن دارد که شدت انرژی در ایران 5/3 برابر ترکیه، 3/2 برابر چین، 5/14 برابر ژاپن، و 5 برابر متوسط جهانی است که این میزان تا افق 1404 با 30 درصد کاهش باید به رقم 630 کاشه یابد
این وضعیت البته نگران کننده و هشدار جدی برای دولت و مجلس است تا با وضع قوانین ، تغییر سیاستهای اقتصادی نسبت به بهبود شدت مصرف انرژی بکوشند .آمارهای منتشر شده در ترازنامه انرژی سال 1385 نشان می دهد که وضعیت مصرف نهایی انرژی بخش های مختلف کشور در سال 1385 در قیاس با سال پیش از آن رشد داشته است به این امارها که نشان دهنده مصرف نهایی انرژی در بخشهای مختلف است ، دقیق بنگرید:
|
بخش |
میلیون بشکه نفت خام |
درصد رشد نسبت به سال 84 |
|
خانگی و تجاری |
411.850 |
15.33 |
|
کشاورزی |
36.320 |
9.3 |
|
حمل و نقل |
266.440 |
6.69 |
|
صنایع |
302.450 |
2.72 |
|
نیروگاه های حرارتی |
279.900 |
5.9 |
جدول زیر شاخص شدت مصرف انرژی را در کشورهای منتخب در سال 2005 میلادی نشان می دهد
|
نام كشور يا |
(تن معادل نفت خام / میلیون دلار) | |
|
گروه كشورها | ||
|
کشورهای توسعه یافته |
122.1 |
|
|
آمريکای شمالی |
137.8 |
|
|
ژاپن |
62 |
|
|
کره |
176.6 |
|
|
ترکيه |
254.9 |
|
|
آسيا (بدون چین) |
252.9 |
|
|
آفريقا |
245.3 |
|
|
خاورميانه |
361.1 |
|
|
شوروی سابق |
1087.5 |
|
|
چين و هنگ کنگ |
386.2 |
|
|
هند |
259.4 |
|
|
پاکستان |
361.7 |
|
|
عربستان |
225.1 |
|
|
ونزوئلا |
298.6 |
|
|
ايران |
900 |
|
|
جهان |
170.6 |
|
|
|
|
|
تامل در فاصله ایران با دیگر کشورها مهر تاییدی است بر اینکه اولویت نخست دولت و مجلس برای اصلاح الگوی مصرف باید در عرصه مصرف انرژی صورت گیرد و سیاستهای اقتصادی در جهت بهینه سازی مصرف انرژی فراتر از روشهای گذشته تغییر یابد.راز نهفته در آمارهای فوق نشان می دهد که بخش تولید کشور دیگر نمی تواند و نباید بر اساس انرژی بری بیشتر و ارزان تر حرکت کند و البته ناگفته نماند که آزادسازی قیمت حاملهای انرژی بدون داشتن برنامه حمایتی برای اصلاح ساختار مصرف انرژی باعث از دست رفتن فرصتهای رقابتی تولید داخلی در مقایسه با تولید خارجی خواهد شد از این چند راهبرد باید در اولویت قرار گیرد:
- آزادسازی تدریجی قیمتها و جلوگیری از اتلاف انرژی در بخش تولید ، توزیع و مصرف
- تدوین الگوی نوین مصرف انرژی در نزد دهکهای درآمدی جامعه
- تشویق بخشهای تولیدی برای افزایش نرخ بهره وری انرژی
- گسترش کمی حمل و نقل عمومی و ارتقای سطح کیفی حمل و نقل غیر عمومی .
- اولویت دادن به صنایع با تکنولوژی برتر (های تک ) و جایگزینی آن با صنایع انرژی بر.
- اجرای برنامه عملیاتی برای جلوگیری از رشد مصرف انرژی در بخشهای دولتی و خصوصی.
- سرمایه گذاری ملی و حمایت از ارتقای شاخص بهره وری انرژی و ذخیره انرژی.
- تصویب قوانین و مقررات شفاف با رویکرد تشویقی و تنبیهی در مصرف انرژی
- اصلاح مقررات تجارت خارجی برای جلوگیری از واردات کالاهای انرژی بر .
- الزام دولت و دستگاههای دولتی به ارائه آمار و گزارش رسمی از روند کاهش مصرف انرژی.