تسهيلات و مطالبات؛ كفه هاي نا موزون ترازو
به موجب آيين نامه مقدماتي بازپسگيري مطالبات بانكي تسهيلات شامل كليه تسهيلات ريالي و ارزي مي شود كه به اشخاص حقيقي و حقوقي داده مي شود و نيز بدهي مشتريان در حساب بدهكاران موقت، تسهيلات حساب ذخيره ارزي، بدهي مشتريان اعتبارات اسنادي و ضمانت نامه هاي پرداخت شده ، بدهي مشتريان بابت اعتبارات اسنادي و بروات ارزي مدت دار پرداخت شده ،تسهيلات خريد اموال معاملات ، بابت پيش پرداخت كار ، كالاي معاملات سلف ،اموال خريداري شده بابت عقود،خريد دين، اسناد و بروات خريداري شده را در بر مي گيرد.انواع مطالبات بانكي به جاري، سررسيد گذشته ،معوق ،مشكوك الوصول و سوخت شده مي شود به نحوي كه مطالباتي كه باز پرداخت اصل و سود آن درسررسيدهاي مقرر پرداخت شده و يا بيش از ٢ ماه از سررسيد آن نگذشته است(مطالبات جاري) مطالباتي كه از تاريخ سررسيد اصل و سود آن و يا تاريخ قطع پرداخت اقساط بيش از ٢ ماه گذشته و هنوز از ٦ ماه تجاوز ننموده باشد (مطالبات سررسيد گذشته)، مطالباتي كه بيش از ٦ ماه و کمتر از ١٨ ماه از تاريخ سررسيد و يا تاريخ قطع پرداخت اقساط سپري شده است(مطالبات معوق)، مطالباتي که بيش از ١٨ ماه از سررسيد و يا از تاريخ قطع پرداخت اقساط آن گذشته باشد (مطالبات مشكوك الوصول) و آن بخش از مطالبات بانك ها كه صرف نظر از تاريخ سررسيد به دلايل متقن از قبيل ورشكستگي و يا علل ديگر قابل وصول نبوده و با تصويب هيات مديره بانك به عنوان (مطالبات سوخت شده) قلمداد مي شود.
تنبيه ها پلكاني تشديد مي شود
بر اساس اين پيش نويس، دريافت جريمه ديركرد توسط بانك ها ممنوع بوده و بانك ها موظف هستند در صورت عدم پرداخت به موقع اصل و سود تسهيلات در تاريخ سررسيد و يا تاخير در پرداخت اقساط، اقدامات زير را انجام دهند:
· در صورتي كه بيش از يك ماه از سررسيد بازپرداخت اقساط و يا اصل و سود تسهيلات (در خصوص تسهيلاتي كه به طور يكجا بازپرداخت مي شوند) گذشته باشد، ضمن اخطار كتبي به مشتري، لازم است موارد تنبيهي اين آيين نامه به اطلاع وي رسانده شود.
· در صورتي كه مطالبات به سر فصل مطالبات سررسيد گذشته انتقال يابد ، تا زمان تسويه بدهي ، ارايه خدمات ذيل براي اين مشتريان در كليه بانك ها ممنوع است:صدور انواع كارت بانكي،عمليات بانكي با استفاده ازكارت اعم ازدريافت،پرداخت، انتقال وجه و غيره (بدون مسدود شدن حساب)، استفاده از ساير ابزارهاي پرداخت الكترونيكي نظيراينترنت، افتتاح حسابهاي متمركز براي مشتريان
· در صورتي كه مطالبات بيش از دو ماه در سر فصل مطالبات سررسيد گذشته باقي بماند و هنوز به سر فصل مطالبات معوق انتقال نيافته باشد، تا يك ماه پس از تسويه بدهي، علاوه بر موارد فوق ارايه خدمات ذيل براي اين مشتريان در كليه بانكها ممنوع مي شود: قبول ضمانت براي ساير اشخاص، افتتاح هر گونه حساب جاري، ارايه خدمات خريد و فروش ارز (به استثناء در شعب سرپرستي بانك ها در استا نها)، فروش ايران چك،چك بانكي رمزدار،عدم صدور گواهي حساب و صورت حساب.
· در صورتي كه مطالبات به سر فصل مطالبات معوق انتقال يابد، تا سه ماه پس از تسويه بدهي علاوه بر موارد پيش گفته ، ارايه خدمات شامل ارايه هر گونه تسهيلات، افتتاح هر نوع حساب بانكي، پرداخت وجه چك حساب هاي متمركز (به استثناء شعبه افتتاح كننده حساب)، صدور ضمانت نامه و گشايش اعتبار (به استثناء شعب مركزي سرپرستي بانك ها در استانها)، صدور هر گونه چك بانكي، ارايه دسته چك جديد براي حسابهاي موجود،- صدور انواع حواله، خريد هر گونه سهام و مجوز صدور هر گونه تاسيس و توسعه توسط وزارتخانه مربوطه براي اين مشتريان در كليه بانك ها ممنوع خواهد بود.علاوه بر اين ، نرخ كارمزد خدمات براي اين مشتريان ٢ برابر نرخ هاي مصوب بوده و ارايه دسته چك جديد براي حساب هاي جاري موجود اين افراد، صرفاً به صورت دسته چكي خواهد بود كه مخصوص مشتريان داراي مطالبات معوق بوده و نوع، رنگ، قطع و ساير ويژگيهاي آن توسط بانك مركزي مي شود.
· در صورتي كه مطالبات بيش از سه ماه در سر فصل مطالبات معوق باقي بماند و هنوز به سر فصل مطالبات مشكوك الوصول انتقال نيافته باشد، تا سه ماه پس از تسويه بدهي، مجازاتهاي و محروميت هاي بانكي شديدتر شده و مشتريان بدهكار از دريافت خدماتي چون ، صدور ضمانت نامه و گشايش اعتبارات در كليه بانكها، ثبت هر گونه اموال اعم از منقول و غير منقول در دفاتر اسناد رسمي محروم مي شوند.
· در صورتي كه مطالبات به سر فصل مطالبات مشكوك الوصول انتقال يابد، علاوه بر تنبيه هاي فوق تمامي حسا ب هاي جاري و پس انداز مشتريان در كليه بانك ها مسدود و بانك ها نسبت به برداشت بدهي خود از اين حساب ها اقدام مي كنند و ارايه هرگونه خدمات بانكي براي اينگونه مشتريان تا سه ماه پس از تسويه بدهي در كليه بانك ها ممنوع بوده بانك ها مي توانند حسب مورد درخواست جلب اين مشتريان را از دادگاههاي زير صلاح بنمايد.
اتمام حجت با بدهكاران دنده پهن!
با نهايي شدن اين آيين نامه مقدماتي ، بانك ها موظف هستند در خصوص بدهكاراني كه مطالبات معوق آنان در كليه بانك ها بيش از يك ميليارد ريال مي باشد، از پرداخت هر گونه تسهيلات جديد نيز به اينگونه مشتريان خودداري كنند وبانك مركزي مي تواند، همه ساله در اين مبلغ تجديد نظر كند.همچنين بدهكاراني كه براي بار دوم در سرفصل مطالبات معوق قرار گرفته و ظرف مدت سه ماه نسبت به بازپرداخت بدهي خود اقدام نكنند و بدهكاراني كه بيش از دوبار در سرفصل مطالبات معوق قرار گيرند، به مدت دو سال پس از تسويه بدهي از دريافت تسهيلات جديد محروم خواهند بود.از سوي ديگر بانك ها مكلف مي شوند پس از ابلاغ اين آيين نامه، در قراداد هاي خود با مشتري قيد كنند كه در صورتي كه بدهي مشتري به سر فصل مطالبات مشكوك الوصول انتقال يابد و يا بيش از دوبار در سرفصل مطالبات معوق قرار گيرد، بانك مي تواند از حساب مشتري برداشت و يا آن را مسدود كند.بانك مركزي هم بايد دستورالعملي، در خصوص مشترياني كه ديركرد هر يك از اقساط آنها كمتر از دو ماه باشد را تدوين و به تصويب شوراي عالي مديريت و برنامه ريزي اقتصادي برساند.
بخشش جريمه ديركرد تا پايان امسال
يكي از پيشنهاد هاي مطرح شده اين است كه مشتريان داراي مطالبات معوق چنانچه تا پايان سال ١٣٨٦ نسبت به بازپرداخت بدهي خود اقدام كنند، جرايم ديركرد بخشوده مي شود ولي اگر مشتري جريمه را نپردازد، علاوه بر جرايم گذشته مشمول جرايم جديد هم خواهد شد.با تعيين تكليف بدهي معوق بدهكاران، بانك ها ملزم هستند افراد بدهكار را از اقدامات تنبيهي ، فقطً براي يكبار مستثني ككند و موافقت بانك با درخواست مشتري در خصوص استمهال و تقسيط بوده كه با انجام بررسي هاي لازم ، رعايت مقررات و حصول اطمينان از وصول مطالبات صورت مي گيرد.
كميته ساماندهي مطالبات معوق تشكيل مي شود
قرار است كميته اي تحت عنوان سامان دهي مطالبات معوق زير نظر بانك مركزي (شوراي هماهنگي بانك ها ) تشكيل و در خصوص نحوه وصول مطالبات معوق از مشترياني كه به چند بانك بدهي دارند و عند اللزوم واگذاري مسئوليت به بانكي كه بيشترين مطالبه يا بيشترين وثيقه را دارد اقدام كند و طي گزارشي به اطلاع بانك مركزي برسانند. بانك ها هم موظف هستند به منظور انجام عمليات بانكي نظيرارزيابي ظرفيت اعتباري متقاضيان خدمات بانكي ، كليه اطلاعات اعتباري مشتري از جمله مانده بدهي ( جاري و غير جاري ) ، چك هاي برگشتي و غيره نزد كليه بانك ها را از بانك مركزي استعلام به انجام رسانند. بانك مركزي موظف است ظرف مدت ٢ روز اطلاعات درخواستي را در اختيار بانكها قرار دهد.
ليست سياه در اختيار بانك مركزي
سازمان ثبت اسناد و املاك كشور و اداره ثبت احوال وظيفه دارندبه منظور وصول مطالبات ، اطلاعات مورد نياز بانك ها از اشخاص فهرست ليست سياه، از جمله شناسايي اموال بدهكاران حقيقي و افراد تحت تكفل آنها و همچنين شناسايي اموال بدهكاران حقوقي و مشخصات مديران و سهامداران عمده آنان را در اختيار بانك ها قرار دهند . بديهي است اطلاعات فوق ، محرمانه بوده و صرفا به منظور احقاق حقوق بانك مورد استفاده قرار خواهد گرفت.بانك ها بايد ليست بدهكاراني كه به دليل عدم ايفاي تعهدات دستگاه هاي اجرايي، به سر فصل سررسيد گذشته و معوق انتقال يافته است را هر سه ماه يكبار به وزارت امور اقتصادي و دارايي منعكس كرده تا اين وزارت خانه ، اختصاص بودجه به دستگاه هاي فوق الذكر را منوط به پرداخت با اولويت بدهي آنان به بدهكاران كند.
بانك ها اجازه دارند بدهكاران را تا پرداخت بدهي توسط دولت (حداكثر براي دو سال ) از برخي مجازات ها معاف دارند.
كمسيون ويژه خطا هاي دولت را مي سنجد
يكي از مهمترين وجه اين آيين نامه اين است كه تصريح دارد: در خصوص موارد خاص و شركت هايي كه به دليل سياست هاي دولت با مشكل مواجه شده اند، كميسيون منتخب دولت مامور رسيدگي به مشكلات واحدهاي توليدي با حضور نماينده تام الاختيار بانك عامل ، پس از استعلام نسبت به وضعيت بدهكار و دريافت نظر بانك ها در خصوص توجيهات فني، مالي و اقتصادي و وضعيت وثايق هر طرح، تصميمات لازم را اتخاذ مي كند.همچنين كليه پيشنهادات دستگاه هاي اجرايي وساير نهادها جهت تمديد تسهيلات، فقط از طريق كميسيون اصل ١٣٨ قانون اساسي قابل بررسي است , استانداران از طريق اين كميسيون مطالبات معوق را پيگيري مي كند.از سوي ديگر وزارت كار و امور اجتماعي موظف است با همكاري دستگاه هاي اجرايي ذيربط، وزارت اقتصاد و بانك مركزي ، آن دسته از واحدهاي فعال كه استمرار فعاليت آنها مورد تأييد بانك و دستگاه هاي اجرايي ذيربط مي باشد ولي قادر به پرداخت بدهي هاي انباشته خود نمي باشند را شناسايي و با تشكيل كارگروهي متشكل از دستگاه هاي مزبور و با حضور نماينده تام الاختيار بانك عامل ،پيشنهادات اجرايي جهت بازپرداخت بدهي هاي انباشته اين واحدها را به دولت اعلام كند
همچنين به منظور تسهيل در روند پيگيري وصول مطالبات بانك ها، استانداران سراسر كشور، موظف هستند با همكاري بانك ها و دستگاه هاي اجرايي، كارگروهي با همكاري دستگاه هاي ذيربط تشكيل و اقدامات موثر براي وصول مطالبات سررسيد گذشته و معوق بانك ها به عمل آورند. حدود اختيارات سرپرستي بانك ها در هر استان، بر اساس تغيير در مانده مطالبات معوق آنها، كاهش يا افزايش خواهد يافت. دستورالعمل مربوط به حدود اختيارات شعب، سرپرستي بانك ها و هيات مديره در هر استان بر اساس تغيير در مانده مطالبات معوق، ظرف مدت دو ماه از ابلاغ اين آيين نامه توسط بانك مركزي تدوين و به تصويب شوراي عالي مديريت و برنامه ريزي اقتصادي برسد.
بانك ها مي توانند مطالبات مشكوك الوصول كه به دلايل متقن از قبيل ورشكستگي و يا علل ديگر قابل وصول نباشند را، پس از تصويب مجمع عمومي بانك ها، بعنوان مطالبات سوخت شده تلقي و طبق مقررات به حسابهاي مربوطه افزايش سرمايه منظور كنند. البته بانك ها تا چند سال پس از انتقال مطالبات لاوصول به سر فصل مطالبات سوخت شده در خصوص وصول اينگونه مطالبات پيگيري مي كنند.
تكاليف بانكها سنگين تر مي شود
وزارت اقتصاد و بانك مركزي تكليف دارند دستور العمل احصاء شرايط و ويژ گي هاي بدهيهاي لاوصول را جهت انتقال به سرفصل مطالبات سوخت شده ، تدوين و حداكثر تا دو ماه از ابلاغ اين آيين نامه، به بانك ها ابلاغ كنند.شوراي عالي نظارت و برنامه ريزي اقتصادي و بانك مركزي هم ظرف مدت يك ماه از ابلاغ اين آيين نامه نسبت به اصلاح دستورالعمل ها و آيين نامه هاي ناظر بر اعطاي تسهيلات از محل حساب ذخيره ارزي به نحوي اقدام كنند كه از ايجاد مطالبات معوق اجتناب گردد.
يكي ديگر از تكاليف بانكها اين است كه براي تقويت ارزيابي پروژه ها و نظارت بر مصرف تسهيلات بايد اقدامات لازم از جمله تقويت كادر كارشناسي خود و يا بهره گيري از شركت ها و مؤسسات مشاوره اي در ارزيابي و نظارت بر مصرف تسهيلات را انجام دهند , نسبت به تقويت كادر كارشناسي خود حداكثر تا پايان مهلت مقرر و با بهره گيري از شركت ها و موسسات مشاوره اي، ضمن رعايت ضوابط در پرداخت تسهيلات، نظارت بر عمليات، تعهد مشتريان را در اولويت امور قرار داده و برنامه ريزي در رعايت انضباط براي پيگيري وصول مطالبات را در دستور كار خود قرار دهند.بانك ها مي توانند براي بهبود عملكرد وصول مطالبات، سياست هاي مناسبي همچون استفاده از امكانات بخش خصوصي را در امر وصول مطالبات به كار گيرند.انها بايد جهت پوشش ريسك اعطاي تسهيلات خود، از خدمات موسسات بيمه استفاده نمايند , بانك مركزي و بيمه مركزي هم ظرف مدت يك ماه طرح جامع بيمه انواع تسهيلات را به دولت ارايه دهند.البته بانك ها مجاز نيستند هزينه بيمه تسهيلات را از مشتريان اخذ نمايند.
بانك ها بايستي حداكثر ظرف يك ماه از ابلاغ اين آيين نامه، تمام مطالبات معوق بيش از ٥٠ ميليارد ريال خود را تعيين تكليف نموده و ضمن ارايه فهرست و جزئيات بدهكاران اين ماده، گزارش عملكرد خود در هر مورد را به صورت ماهانه به بانك مركزي اعلام دارند وبرنامه زمان بندي جهت تعيين تكليف ساير سطوح بدهكاران معوق و نظارت بر اجراي اين برنامه،توسط بانك مركزي تهيه و به بانكها ابلاغ خواهد شد.
سر انجام اينكه بانك مركزي موظف است به منظور نظارت بر حسن انجام اين آيين نامه، دستورالعمل لازم براي ارزيابي عملكرد بانك ها در خصوص مطالبات معوق و سيستم هاي تشويقي و تنبيهي را تدوين و ابلاغ كند
تسهيلات بر اساس شاخصهاي مالي اعطا مي شود
بر اساس گزارش اختصاصي خراسان دستورالعمل اوليه رعايت شاخصهاي مالي در اعطاي تسهيلات سرمايه در گردش به اشخاص حقيقي و حقوقي توسط بانكها و مؤسسات اعتباري از ديگر اقدامات بانك مركزي و كارگروه ويژه تحول رفتاري در نظام بانكي است كه هدف اصلي ان تخصيص بهينه منابع بانك ها ومؤسسات اعتباري به متقاضيان واجد شرايط و جلوگيري از به كارگيري تسهيلات سرمايه در گردش اخذ شده توسط گيرنده تسهيلات در اموري غير ضرور است.
بر اسن اساس بانكها و مؤسسات اعتباري موظف مي شوند براي تامين سرمايه درگردش متقاضياني كه داراي شرايط اين دستورالعمل وساير شرايط عمومي مي باشند ، تسهيلات لازم را ا عطا كنند از اين رو بايد ظرف مدت ٢٠ روز احراز شرايط تسهيلات گيرنده را بررسي و (با اختصاص شماره تسهيلات براي مشتريان جديد ) نتيجه را كتباً به وي اعلام كنند . در صورت دريافت نشدن پاسخ طي مدت ياد شده و يا اعتراض به رد درخواست ، مشتري مي تواند اعتراض خو د را به سرپرستي مؤسسه اعتباري در استان مربوطه ارايه كند.سرپرستي ها بايستي ظرف مدت ١٠ روز، اعتراض واصله را بررسي و در صورت احراز شرايط، متقاضي را در نوبت دريافت تسهيلات قرار دهند . در صورت احراز نشدن شرايط ، موارد به طور مشخص و به صورت كتبي به متقاضي اعلام خواهد شد . چنانچه متقاضي همچنان به نظر سرپرستي موسسه اعتباري نيز اعتراض داشته باشد، مي تواند اعتراض خود را كتبا به بانك مركزي اعلام كند تا اين بانك ظرف مدت ٣٠ روز، اعتراض واصله را بررسي و درصورت احراز شرايط، متقاضي را در نوبت دريافت تسهيلات قرار داده و يا دلايل عدم احراز شرايط را به صورت مشخص و مكتوب به متقاضي اعلام كند.
بانك مركزي هم گزارش عملكرد در خصوص اعتراضات واصله به آن بانك را در فواصل شش ماهه به شوراي عالي مديريت و برنامه ريزي اقتصادي ارايه مي كند. پس از مراجعه متقاضي تسهيلات سرمايه در گردش،مؤسسه اعتباري مكلف است ليست مدارك مورد نياز را به ٢صورت كتبي به متقاضي تسليم نموده و از تقاضاي هر گونه مدارك اضافي در مراحل بعدي خودداري نمايد.
پرداخت وام حداكثر تا دو ماه
با اجرايي شدن اين دستور العمل بانك يا موسسه اعتباري موظف است حداكثر پس از مدت ٢ماه از زمان احراز شرايط تسهيلات گيرنده، نسبت به پرداخت تسهيلات به متقاضي اقدام كند همچنين چنانچه متقاضي كه در اولويت دريافت تسهيلات قرار دارد، به دليل ارايه نكردن مدارك قيد شده در ماده٢ نتواند ظرف مدت دو هفته اقدام به دريافت تسهيلات كند، بانك مي تواند با اعلام كتبي به متقاضي نسبت به پرداخت تسهيلات به اولويت بعدي اقدام كند.
بانكها و مؤسسات اعتباري به موجب مفاد قانون عمليات بانكي بدون ربا، آيين نامه ها و دستورالعمل هاي اجرايي آن مكلف مي شوند پس از اعطاي تسهيلات با اعمال نظارت دقيق و كافي از صرف تسهيلات در امور مندرج در قرارداد اطمينان حاصل كنند . مؤسسه اعتباري بايد در مفاد قرارداد پيش بيني هاي لازم براي برخورد با مشترياني كه تسهيلات دريافتي را خارج از موارد تعيين شده، مصرف مي كنند، لحاظ كند.
بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران هم بايد فرم اطلاعات مشتريان را به نحوي طراحي كند كه تمامي مؤسسات اعتباري از يك قالب يكسان تبعيت كنند. شماره ملي و كد پستي براي اشخاص حقيقي، شماره ملي و كد پستي مديرعامل و اعضاي هيأت مديره وكد شركت براي اشخاص حقوقي،مشخصات محل و مجوز فعاليت متقاضي
د- وضعيت داراييها و بدهي هاي مشتري،تعهدات قبلي مشتري (خوش حسابي مشتري) و مفاصا حساب مالياتي
ز- ارزش فروش، بهاي تمام شده كالاي توليد شده و موجودي انبار از جمله اطلاعات ضروري است
حداكثر وام بر اساس ميزان فروش كالا و خدمات
بر اساس اين دستور العمل مقدماتي اعطاي تسهيلات به متقاضيان حداكثر به ميزان٧٠ درصد فروش كالا و يا خدمات آنان بر مبناي اظهارنامه مالياتي مجاز مي باشد , منظور از تسهيلات در اين ماده مجموع تسهيلات اعطايي سرمايه در گردش شبكه بانكي به متقاضي است كه بوسيله استعلام موسسه اعتباري از بانك مركزي مشخص خواهد شد.همچنين اعطاي تسهيلات به شركت هاي سرمايه گذاري بخش خصوصي و تعاوني كه موضوع فعاليت آنها خريد و فروش سهام مي باشد، حداكثر معادل ٣٠ درصد ارزش فروش سهام بر اساس اظهار نامه مالياتي مجاز مي باشد. اما درصورتي كه مؤسسه اعتباري اعطاكننده تسهيلات به طور مستقيم و يا غيرمستقيم مالك بيش از ٣٠ درصد سهام شركت متقاضي باشد، اعطاي تسهيلات توسط اين موسسه اعتباري به شركت مذكور مجاز نيست.همچنين اعطاي تسهيلات به شركتهاي هلدينگي كه موضوع اصلي فعاليت آنها مديريت شركتها مي باشد، ممنوع است.